Azərbaycan dili - Ədəbiyyat 📚

[poll]

[poll]

https://t.me/azerbaycan_dili_edebiyyat_sual
Müzakirə qrupu

[poll]

🗒️FEİLİN QRAMMATİK MƏNA NÖVLƏRİ;


📌 MƏLUM NÖV ⤵️

✅Xüsusi şəkilçisi yoxdur.
✅İş görən qrammatik cəhıtdən məlumdur.
✅Həm təsirli,həm də təsirsiz feillərdən ibarətdir
✅Quruluşca sadə,düzəltmə,mürəkkəb olur.

📌MƏCHUL NÖV ⤵️

✅Şəkilçisi:-ıl⁴,-ın⁴;
✅İş görən məlum olmur;
✅Təsirli feillərdən yaranıb təsirsiz olur;
✅Quruluşca düzəltmə və mürəkkəb olur.

📌 QAYIDIŞ NÖV ⤵️

✅Şəkilçisi:-ıl⁴,-ın⁴;
✅İş görən məlumdur,işi görən işi öz üzərində görür;
✅Təsirli feillərdən yaranıb təsirsiz olur(geyinmək,soyunmaq istisnadır);
✅Quruluşca düzəltmə və mürəkkəb olur.

📌 İCBAR NÖV ⤵️

✅Şəkilçisi:-dır⁴,-t
✅İşi danışan yox,başqası icra edir;
✅Təsirli feildən yaranıb təsirli olur;
✅Quruluşca düzəltmə və mürəkkəb olur.

📌 QARŞILIQ-BİRGƏLİK NÖV ⤵️

✅Şəkilçisi:-ış⁴,-ş;
✅İş qarşı-qarşıya,ya da birlikdə icra olunur.
✅Qarşılıq feillər təsirli feillərdın yaranıb təsirsiz olur;
✅Birgəlik feillər təsirsiz feildən yaranıb təsirsiz olur;
✅Quruluşca düzəltmə və mürəkkəb olur.

📌 ŞƏXSSİZ NÖV ⤵️

✅Şəkilçisi:-ıl⁴,-ın⁴;
✅Bu formada olan feillər təsirsiz feildən yaranıb təsirsiz olurlar;
✅Bu feillərlə düzələn cümlənin mübtədası olmur;
✅Xəbəri yalnız IIIşəxsin təkində olur;
✅Quruluşca düzəltmə və mürəkkəb olur.

🗒️ YADDA SAXLA_ ⤵️

✅ Bəzi sözlər var ki, mənsubiyyət şəkilçilərini qəbul etdikdə y bitişdirici samitindən istifadə olunur:🔅Mənafe, mövqe, mənşə, mənbə, tale, su nə.

✅ Həm mənsubiyyət, həmdə hal şəkilçisi qəbul etdikdə son saitini itirən sözlər: 🔅Sinif, fəsil, fikir, şəkil, cisim, şeir, nəsil, sətir, isim, ömür, zehin, ətir, qəbir, qədir, izin və s.

✅ Yalnız mənsubiyyət şəkilçisi qəbul etdikdə son saiti düşən sözlər: 🔅Beyin, ağıl, alın, burun, ağız, çiyin, boyun, qoyun(qucaq mənasında), qarın, ovuc, oğul, qayın, könül

✅ Nağıl,taxıl,müdir,üfüq sözləri şəkilçi qəbul etdikdə ikinci hecadakı qapalı sait heç zaman düşmür.

✅ Mənim,bizim sözündəki -ım⁴ şəkilçi yiyəlik hal şəkilçisidir.

📚 Qızıl Qeyd 🪄


✅ "Sıx "və"düz" sözləri hansı düzəltmə sözün tərkibində feil, hansında sifətdir?

📌 "Sıx"sözünə⤵️
✅ Əgər "-ıl⁴, ış⁴," dır⁴, ıcı⁴, ıntı⁴" şəkilciləri qoşulursa, sözün kökü (feildir)

✅ Əgər"-laş², lıq⁴" şəkilciləri qoşulubsa sözün kökü (sifətdir)

📌 Düz sözünə:⤵️

✅ Əgər "ıl⁴, gün, ım⁴, dır⁴" şəkilçiləri qoşulubsa sözün kökü (feildir)
✅ Əgər "lan², əl² " şəkilçisi qoşulubsa, sözün kökü (sifətdir )

[poll]

📝ORTA DÖVR AZƏRBAYCAN ƏDƏBİYYATI haqqında qısa qeydlər:

🔺 XIII-XVI əsrləri əhatə edir.
🔺 XIII-XIV əsrlər xalqımızın tarixində mürəkkəb ictimai-siyasi hadisələrlə zəngin bir dövr kimi səciyyələnir.
🔺 Bu dövrdə SUFİZM mühüm rol oynamağa başlayır.
🔺 İlahi eşq və ilahi gözəlliyi tərənnüm etdirən əsərlər yazılırdı.
🔺 Bu dövrün ən mühüm hadisəsi Azərbaycan türkcəsində yazan şairlərin sayının get-gedə artması idi.
🔺 Anadilli ədəbiyyatın təşəkkül tarixi XIII əsrə təsadüf edir.
🔺 Anadilli ədəbiyyatımızın ilk nümayəndələri Şeyx İzzəddin Həsənoğlu,Şeyx Səfiəddin Ərdəbili kimi lirik şairlərin qəzəlləri, müəllifi bəlli olmayan " Dastani-Əhməd Hərami" Qul Əlinin "Qisseyi-Yusif" poemalarıdır.
🔺 XV-XVI əsrdə farsca yazmaq ənənəsi zəiflədi, buna səbəb isə müstəqil Qaraqoyunlu, Ağqoyunlu, Səfəvilər dövlətlərinin yaranması və hökmdarların ana dilinə qayğısı idi.
🔺 ŞEYX İZZƏDDİN HƏSƏNOĞLU  XIII əsr şairidir. Azərbaycan dili klassik poeziyanın ilk məlum nümayəndəsidir.
🔺 O, mənbələrdə zəmanəsinin nüfuzlu,şöhrəti geniş yayılmış ,saf mənəviyyatlı şəxsiyyəti kimi təqdim edilir.
🔺 Azərbaycan dilində qələmə alınmış "Divan"ının Azərbaycan və Rumda məşhur olması göstərilir.
🔺 Bizə gəlib çatan irsi üçü doğma türkcəmizdə, biri fars dilində yazılmış dörd qəzəldən ibarətdir.
🔺 " Apardı könlümü" qəzəli ana dilindədir, məhəbbət mövzusundadır. İlahi məhəbbəti vəsv edir.
🔺 Şair bu qəzəldə insanları iki qrupa- sadiqlərə və sadiq olmayanlara bölür. Sadiq olmayanların ikiüzlülüyü, riyakarlığı tənqid edilir.
🔺XIII yüzüllüyə aid ana dilində olan epik poeziya örnəkləri: "Dastani-Əhməd Hərami" və Qul Əlinin" Qisseyi-Yusif" poemalarıdır.
🔺 XIII yüzüllüyə aid anadilli epik əsərlərdə Xeyrlə şərin mübarizəsi, islam dininin yüksək dəyərləri, ədalətə, insansevərliyə,insaf və etiqada dəvət motivləri mühüm yer tutur.
🔺 Rəzillik, zalımlıq, kin-küdurət tənqid olunur.
🔺 " DASTANİ-ƏHMƏD HƏRAMİ" nin mövzusu qəhrəmanlıqdır. İdeyası xeyrin şər üzərində qələbəsidir.
🔺 Ana dilində yazılmış ilk epik nəzm əsəridir.
🔺 Müəllifi məlum deyil.
🔺 Altı məclisdən ibarətdir.
🔺 Əsərdə Əhməd Hərami pisliyin, Bağdad sultanının qızı Güləndam isə xeyrin , ədalətin təmsilçiləridirlər.
🔺 Sonda Güləndamın Əhməd Həramini öldürməsi - xeyrin şər üzərində qələbəsi ilə nəticələnir.
🔺 Əsərdə şeir dilinə xas olan ifadələr, bədii təsvir və ifadə vasitələri işlənmişdir.
🔺 XIV yüzillikdə Quran motivləri əsasında yazılmış anadilli epik poeziya nümunələri: Suli Fəqih və Mustafa Zəririn " Yusif və Züleyxa" adlı poemaları.
🔺 Fars dilində yazılmış əsərlər: Marağlı Əhvədinin "Cami-Cəm", "Dəhnamə"
Arif Ərdəbilinin "Fərhadnamə"
Əssar Təbrizinin " Mehr və Müştəri" poemaları.
🔺 QAZİ BÜRHANƏDDİNin yaradıcılığı dünyəvi poeziyanın örnəyi kimi dəyərləndirilir.
🔺 Onun ana dilinin yüksək bədii səviyyəyə çatdığını göstərən "Divan"ı vardır.
🔺 Bu divan ana dilində tam şəkildə bizə gəlib çatan ilk divandır.
🔺 Sırf türk şeir janrı olan tuyuqdan geniş istifadə etmişdir.
🔺 Tuyuqlarında qəhrəmanlıq və mənəvi dəyərləri əks olunmuşdur.
🔺  HƏBİBİ XV-XVI əsrlərdə yazıb yaratmışdır.
🔺 Ana dilində yazdığı qəzəl,qəsidə, müsəddəslərdə insanın mənəvi azadlığı, daxili aləminin, təbiətin gözəlliyi əks olunmuşdur.
🔺 Füzuli Həbibi sənətini yüksək dəyərləndirirdi.
🔺 DİRİLİ QURBANİ qoşma və gəraylıları ilə tanınırdı.
🔺 Sənətkarın "Bənövşə" qoşmasında təbiətin gözəlliyindən vəcdə gələn insanın səmimi duyğuları əks etdirilmişdir.
🔺 Özünü haqq aşığı adlandırırdı.
🔺 Özünə mürşid saydığı Şah İsmayıl Xətayiyə müraciətlə yazdığı qoşmada aşıq " dərd əlindən fəryada gəldiyini" söyləyir.
🔺 Orta dövr Azərbaycan ədəbiyyatının zirvəsini İmadəddin Nəsimi,Şah İsmayıl Xətai və Məhəmməd Füzulinin yaradıcılığı təşkil edir.